رپ فارسی در دام کلیک و کامنت/ کدام مانع فرهنگی سد راه پرمخاطبترین ژانر موسیقی امروز است؟
- شناسه خبر: 95952
- تاریخ و زمان ارسال: 1 دی 1404 ساعت 12:50
هنرمندنیوز : یکی از مهمترین چالشهای موسیقی رپ در ایران، نبود سیاست مشخص و شفاف است. از یک سو، هیچ قانون مکتوبی وجود ندارد که رپ را بهصراحت ممنوع اعلام کند و از سوی دیگر، روند صدور مجوز برای آثار مرتبط با این سبک، عملاً با بنبست مواجه است. این تناقض زمانی پررنگتر میشود که در سالهای اخیر، نمونههایی از استفاده موسیقی رپ در فیلمها، سریالها و حتی برخی برنامههای تلویزیونی دیدهایم؛ حالاعلی ضیا پس از اینکه مدتها در یوتیوب با یک برنامه گفتوگومحور فعالیت میکرد، اخیرا با برنامهای تحت عنوان «گنگ» که به موضوع موسیقی رپ فارسی اختصاص دارد، به پلتفرم نمایش خانگی فیلیمو آمده است.
پخش قسمت اول برنامه با اجرای علی ضیا و محوریت موسیقی رپ، در روزهای گذشته واکنشهای گستردهای را در فضای مجازی و رسانهها برانگیخته است. موافقان آن را تلاشی برای نزدیکشدن به مخاطب جوان و شنیدن صدای نسل جدید میدانند، در حالیکه منتقدان، آن را صرفاً پروژهای تبلیغاتی و رسانهای برای جلب توجه تعبیر میکنند. واقعیت این است که «گنگ» اتفاق تازهای در رسانه ایران نیست.
طی سالهای اخیر بارها شاهد برنامهها و تولیداتی بودیم که با تکیه بر جنجال و طرح موضوعات خاکستری، به دنبال دیدهشدن بودهاند. علی ضیا نیز همان مجری شناختهشدهای است که پس از سالها حضور در تلویزیون، این بار در قالبی متفاوت و روی پلتفرمها به دنبال حفظ جایگاه رسانهای خود است.
در این میان، کشمکش همیشگی میان ساترا و پلتفرمها درباره مجوز، نظارت و ممیزی هم بار دیگر پیشکشیده شد؛ ماجرایی تکراری که در طول چند سال گذشته بارها با شدت و ضعف ادامه یافته است.
یکی از محورهای اصلی بحثها در مورد «گنگ»، پرداختن به موسیقی رپ است. گروهی این برنامه را تلاشی برای «ترویج رپ فارسی» میدانند، اما نباید فراموش کرد که رپ فارسی از دهه ۱۳۸۰ در فضای رسمی هم شنیده شده است. نمونه معروف آن تیتراژ سریال «متهم گریخت» ساخته رضا عطاران بود که بخش رپ آن را خود عطاران اجرا کرد.
بنابراین رپ فارسی مدتهاست از زیرزمین بیرون آمده و برای شنیدنش نیازی به سالنهای مخفی نیست. سید عزتالله ضرغامی، رئیس پیشین صدا و سیما نیز در پستی نوشت: «گسل بین قرائت رسمی و عرفی خیلی زیاد است… ظاهراً اگر رپ مجوز بگیرد دیگر رپ نیست!» اشارهای که به تناقض میان نهادهای رسمی و واقعیت اجتماعی دارد؛ جایی که جوانان، صرفنظر از ظاهر و گرایش، به موسیقی رپ گوش میدهند.
اما نکته مهمتر در پس این ماجرا، هدف اصلی چنین برنامههایی است. ریشه ماجرا نه در دغدغه فرهنگی، بلکه در «تجارت توجه» است. صنعت برنامهسازی امروز، بیش از هر چیز به دنبال سودآوری از هیاهو است. ترکیب یک مجری پرحاشیه، موضوعی جنجالی و شعارهایی درباره آزادی بیان، فرمولی تضمینشده برای جذب بیننده و تبلیغ است.
به همین دلیل، «گنگ» را نمیتوان تحولی در موسیقی رپ یا رسانه ایران دانست، بلکه تنها نسخهای تازه از همان چرخه قدیمی «هیاهو برای دیدهشدن» است. آینده موسیقی رپ در ایران بیش از آنکه تحت تأثیر هنرمندان باشد، گره خورده به تصمیمات نهادهای فرهنگی است. تجربه نشان داده که رویکردهای فعلی (تعلیق و بلاتکلیفی) نه هنرمند را حذف میکند و نه مخاطب را.
به رسمیت شناختن تدریجی، قانونمند و هوشمندانه رپ، میتواند به ارتقای کیفیت محتوا کمک کرده و از تنشهای غیرضروری بکاهد. برنامههایی مانند «گنگ» میتوانند نقطه آغازی برای این رویکرد باشند. آیا زمان آن نرسیده که موسیقی رپ، بهجای زیستن در حاشیه، در متن سیاست فرهنگی کشور دیده شود؟ پاسخ به این پرسش، آینده یکی از پرنفوذترین ژانرهای موسیقی ایران را رقم خواهد زد.
برنامه «گنگ» آزمونی است برای سنجش میزان انعطاف ساختار نظارتی ایران در برابر هنر نسل جدید. اگر توقیف شود، پیام روشن است؛ مرزها هنوز بستهاند. اگر هم ادامه یابد، شاید راهی تازه برای رپ فارسی باز شود؛ راهی که سالهاست هواداران و هنرمندانش انتظارش را میکشند ولی ای کاش همین هنرمندان رپ هم پای حرفهایشان بایستند و برای ارتقای هنر این مرز و بوم به دور از حاشیه تلاش کنند.
