پاسداشت زبان و ادب فارسی؛ ضرورت امروز ایران فرهنگی

۲۷ شهریور، روز شعر و ادب فارسی، همواره یادآور نقش بی‌بدیل زبان و ادبیات در هویت ملی و فرهنگی ایران زمین است. این روز همچنین بزرگداشت استاد محمدحسین بهجت تبریزی، متخلص به شهریار، است؛ شاعری که توانست پیوندی استوار میان سنت سترگ شعر فارسی و نیازهای زمانه معاصر برقرار کند و در عین حفظ اصالت، زبان و فرهنگ ایرانی را برای نسل‌های نوین زنده نگه دارد. اهمیت این روز تنها به یادبود یک شاعر برجسته محدود نمی‌شود، بلکه فرصتی است برای تأمل درباره جایگاه ادب فارسی و ضرورت پاسداشت آن در برابر گذر زمان و هجمه‌های فرهنگی که هویت ما را تهدید می‌کنند. شعر و ادب فارسی صرفاً مجموعه‌ای از الفاظ و ترکیب‌های زیبا نیست؛ بلکه بازتاب تجربه، احساس، اندیشه و فرهنگ یک ملت است، و پاسداشت آن یعنی نگهداری ستون‌های هویت ملی و حافظه تاریخی مردم ایران. از فردوسی بزرگ که با شاهنامه خود ایران را دوباره زنده کرد تا حافظ که لسان‌الغیب لقب گرفت و سعدی که با کلمات ساده و روانش در جان‌ها نفوذ کرد، همه نشان داده‌اند که شعر می‌تواند عامل پیوند و استمرار فرهنگی باشد و هویت ملی را از طوفان‌های تاریخی و هجوم بیگانگان محافظت کند. شهریار در این مسیر نمونه‌ای ممتاز است؛ او توانست شعر فارسی را همزمان با نیازهای عصر خود پیش ببرد، بدون آنکه اصالت و زیبایی کلام از دست برود. غزل‌ها و رباعیات او نشان می‌دهد که زبان فارسی هنوز می‌تواند عاطفه و احساسات عمیق انسانی را منتقل کند و همزمان با آن، مخاطب معاصر را با خود همراه سازد. استاد شهریار همچنین به زبان ترکی شعر سرود و بدین ترتیب نشان داد که شعر می‌تواند زبان مشترک اقوام ایرانی باشد و نقش مهمی در تقویت وحدت ملی ایفا کند.

پاسداشت شعر و ادب فارسی امروز بیش از هر زمان دیگری ضروری است، چرا که جهان معاصر با هجوم گسترده فرهنگ عامه‌پسند و رسانه‌های نوین مواجه است و جوانان ما روزبه‌روز کمتر با متون اصیل و شاعرانه این سرزمین آشنا می‌شوند. بسیاری از نوجوانان و جوانان ما با واژگان سطحی و تولیدات سرگرمی محور غربی بیشتر انس دارند تا با شاهکارهای ادب فارسی، و این مسئله می‌تواند به تدریج موجب فاصله گرفتن نسل جدید از هویت فرهنگی خود شود. در چنین شرایطی، بزرگداشت روز شعر و ادب فارسی نباید تنها به برگزاری مراسم‌های رسمی محدود شود، بلکه باید به فرصتی تبدیل شود برای تقویت برنامه‌های آموزشی، رسانه‌ای و فرهنگی که کودکان و نوجوانان را با شاهکارهای ادبی ایران آشنا کند و شعر را به عنوان عنصری زنده، نافذ و پر از پیام انسانی و اخلاقی معرفی نماید. این آموزش نباید صرفاً از منظر درسی و کتاب‌های درسی خشک باشد، بلکه باید به گونه‌ای ارائه شود که ذهن و دل نسل جوان را با زیبایی، معنا و پیام شعر آشنا کند و آن را به تجربه‌ای عاطفی و فرهنگی تبدیل کند.

شعر فارسی نه تنها جنبه زیبایی شناختی دارد، بلکه ستون اخلاق و معنویت نیز هست. شاعران ایرانی همواره تلاش کرده‌اند تا کلمات و ترکیب‌هایشان پیام‌آور اخلاق، انسانیت و معنویت باشد. سعدی با جمله مشهور «بنی‌آدم اعضای یکدیگرند» نسل‌ها را با ارزش همدلی و انسان‌دوستی آشنا کرد، مولانا عشق الهی و معنویت را در مثنوی معنوی جاری ساخت و شهریار نیز در شعر معاصر ایران همان مسیر را ادامه داد؛ او عشق به انسان، وطن و طبیعت را با زبانی ساده و در عین حال اثرگذار به مخاطب منتقل کرد. اشعار او به دلیل نزدیکی به ذهن و دل مردم توانست ماندگار شود و در مناسبت‌ها و آیین‌های مختلف زمزمه گردد.

شعر و ادب فارسی همچنین نقش بسزایی در وحدت ملی دارد. در سرزمینی با اقوام و زبان‌های گوناگون، زبان شعر می‌تواند پلی میان دل‌ها و فرهنگ‌ها باشد. شهریار با سرودن شعر در هر دو زبان فارسی و ترکی، نمادی از این پیوند است. شعر و ادب نه تنها حافظ هویت فرهنگی است، بلکه عامل همبستگی ملی نیز به شمار می‌رود. هرچه نسل جوان ما با شعر و ادب سرزمین خود بیشتر آشنا شوند، احساس تعلق و ریشه‌داری‌شان تقویت می‌شود و کمتر دچار گسست فرهنگی می‌شوند.

نگاه به شعر و ادب فارسی باید همزمان با لذت زیبایی‌شناسی، تفکر و اندیشه را نیز تقویت کند. ادبیات می‌تواند تجربه زیسته ملت را منتقل کند و در عین حال، ذهن را با مسائل اخلاقی، اجتماعی و فرهنگی آشنا سازد. پاسداشت شعر و ادب فارسی یعنی حفاظت از پلی که بین گذشته و آینده فرهنگ ایرانی برقرار است، پلی که ما را به تجربه‌های تاریخی، ارزش‌های انسانی و معنوی و زیبایی‌های زبان مادری پیوند می‌دهد. بزرگداشت استاد شهریار در روز شعر و ادب فارسی یادآور این است که شعر می‌تواند هم اصالت را حفظ کند و هم نوگرایی و نیازهای عصر معاصر را پاسخگو باشد.

امروز بیش از هر زمان دیگری لازم است فرهنگ‌سازی و آموزش ادبیات فارسی به کودکان و نوجوانان در اولویت قرار گیرد. آشنایی با شاهکارهای ادبی، فهم معنا و پیام آنها، و انتقال ارزش‌های انسانی و فرهنگی از طریق شعر، نه تنها موجب تقویت هویت ملی می‌شود، بلکه خلاقیت، تفکر و حس زیبایی‌شناسی را در ذهن نسل آینده تقویت می‌کند. شعر فارسی همچنان می‌تواند زبان مشترک دل‌ها، عامل همبستگی و ابزار نجات هویت فرهنگی باشد. روز شعر و ادب فارسی فرصتی است تا نه تنها استادان، پژوهشگران و فعالان فرهنگی بلکه هر ایرانی دغدغه‌مند، نقش خود را در پاسداشت زبان و ادب فارسی بازاندیشی کند و بکوشد این میراث گران‌بها را به نسل‌های آینده منتقل نماید.

به یاد استاد شهریار، پاسداشت شعر و ادب فارسی نه تنها احترام به یک شاعر یا یک سنت کهن است، بلکه احترام به خود ایران و فرهنگ آن است. این روز یادآور اهمیت تلاش مستمر برای حفظ و ترویج زبان فارسی، اشاعه فرهنگ و اخلاق ایرانی و تقویت پیوندهای ملی است. پاسداشت شعر و ادب فارسی، پاسداشت هویت، فرهنگ و تاریخ ایران است و هر اقدامی در این مسیر، سرمایه‌ای ارزشمند برای فردای این سرزمین به شمار می‌رود.

مهدی احمدی / مدیرمسئول