دو سالگرد برای برگزاری فستیوال فیلم کارلووی واری ۲۰۲۶

هنرمندنیوز: جشنواره بین‌المللی فیلم کارلووی واری، که به گونه ای  دومین جشنواره قدیمی فیلم در جهان و بخشی از  «موج نخست» جشنواره‌های سینمایی اروپایی پس از جنگ جهانی دوم به شمار می آید، نخستین دوره ی حود را ، هشتاد سال پیش، به‌ شکل رویدادی غیررقابتی با شزکت فیلم های  بین‌المللی برگزار کرد. این جشنواره که از ۱ تا ۱۵ اوت ۱۹۴۶ در شهرهای آبگرم «ماریانسکه لازنه» و «کارلووی واری»  سازمان‌دهی شده بود، پیش از نخستین دوره‌های جشنواره‌های کن و لوکارنو برگزار می شد. بنابراین به گونه ای  نخستین دوره ی پس از جنگ آن، از  کهن ترین جشنواره فیلم جهان، یعنی جشنواره فیلم ونیز (بنیان گزاری شده در  ۱۹۳۲  و دویاره برپا شده در ۱۹۴۶) نیز کهن تر می شود.

پس از آنکه جشنواره در سال‌های ۱۹۵۳ و ۱۹۵۵ برگزار نشد، بر اساس یک دستور سیاسی، از آن پس، تنها یک سال در میان برگزار می‌شد. از سال ۱۹۵۹، این جشنواره که توسط فیاپف  در رده ی”آ”،  گذاشته شد، ناچار گردید  این جایگاه معتبر را با جشنواره تازه‌ گشایش یافته ی  فیلم مسکو سهیم شود و  یک سال در میان با آن برگزار گردد.

در نخستین دوره جشنواره، سیزده فیلم به نمایش درآمد. نمایش‌ها در ماریانسکه لازنه برگزار شد و روز بعد همان فیلم‌ها در کارلووی واری اکران شدند. جشنواره از سال ۱۹۴۸ دادن جوایز را آغاز کرد و در سال ۱۹۵۰ به‌ شکل مانا در کارلووی واری جای گرفت . دوره‌های نخستین جشنواره با رخداد های  سیاسی زمانه روبه‌رو بودند که  بر برنامه‌ریزی آن  تاثیر بسیار می گداشت.

پس از دهه ۱۹۵۰، جشنواره در دهه بعدی  هویت پر رنگ تری یافت ، به شکوفایی واقعی رسید و میزبان بسیاری از چهره‌های برجسته سینمای جهان شد. اما سپس دو دهه دوران «عادی‌سازی» را تجربه کرد؛ دوره‌ای سرشار از محدودیت‌ها که هم بر گزینش فیلم‌ها و هم بر جوایز تأثیر گذاشت.

تنها با کاهش فشارهای بیرونی در نیمه دوم دهه ۱۹۸۰ بود که فیلم‌های مهم‌تر خارجی و مهمانان سرشناس کم کم به جشنواره بازگشتند. نخستین دوره پس از انقلاب مخملی در سال ۱۹۹۰ شاهد بازگشت شماری از فیلم‌سازان تبعیدی یا ممنوع‌ کار و همچنین نمایش آثاری بود که پیش‌تر سانسور شده بودند. با این حال، به دلیل نبود امید به بازگشت ناپذیری و بگو مگو  درباره هدف و  سرشت آن، شکوفایی جشنواره، چند سال به کندی کشیده شد و جشنواره تا آستانه در هم پاشی  کامل پیش رفت.

اغراق نیست اگر گفته شود که این تغییرات آغازگر دوره‌ای استثنایی بودند که طی آن جشنواره به رویدادی برابر با استانداردهای مدرن و بین‌المللی تبدیل شد. از جمله، سیستم غیرمنطقی برگزاری یک‌سال‌درمیان با جشنواره مسکو پایان یافت و از سال ۱۹۹۴ جشنواره به‌شکل سالانه در کارلووی واری برگزار می‌شود. همچنین تلاش‌ها برای انتقال آن به پراگ ناکام ماند و پس از دو سال چشم و هم چشمی زیاد با جشنواره پراگ گولم، جایگاه خود را به‌عنوان مهم‌ترین رویداد سینمایی کشور دوباره به کرسی نشاند.. روند  پیشرفت جشنواره تنها یک‌بار و آن هم به دلیل همه‌گیری جهانی کووید-۱۹ ایستاد . بنابراین سال ۲۰۲۶ شصتمین دوره این جشنواره  به شمار می آید.

یکی از شخصیت‌های کلیدی که برای چند دهه هویت جشنواره را شکل داد، روزنامه‌نگار، مدرس و کارشناس برجسته بین‌المللی، آنتونین مارتین بروسیل (۱۹۰۷–۱۹۸۶) بود. او افزون بر همکاری در برپائی جشنواره، سال‌ها ریاست هیئت‌های داوری اصلی را بر عهده داشت و در عمل نقش مدیر غیررسمی برنامه‌ریزی جشنواره را نیز به گردن گرفته بود.

سپس به ابتکار «ایگور شِوچیک»، فیلم‌ساز، هنرمند و مقام آینده‌نگر وزارت فرهنگ، بنیاد جشنواره بین‌المللی فیلم کارلووی واری  توانست از برپاگردی تا مدیریت جشنواره از کنترل دولت بیرون رود. بنابراین، ریاست تیم برگزارکننده به ییری بارتوشکا و مدیریت هنری به اوا زائورالووا، روزنامه نگار و منقد سینما، سپرده شد.

تیمی که «ییری بارتوشکا» و «اوا زائورالووا»  در درازای سال‌ها شکل دادند، حتی پس از درگذشت این دو شخصیت مهم نیز توانسته است چشم‌انداز آنان را با پیروزی ادامه دهد. هویت جشنواره طی سال‌ها توسط شماری همکار کارآ  ادامه یافت و آنها توانستند بدنه و ساختار  یکپارچه ی  اجرایی جشنواره را  برپا  و پویا نگهدارند.

از سال گذشته، همه ی تیم جشنواره،  زیر مدیریت «کریشتوف موخا» (مدیر اجرایی)، «کارل اوخ» (مدیر هنری) و «پتر لینتیمر» (مدیر تولید)  به کار سرگرم هستند. همچنین با پیوستن شریک راهبردی «راک‌اوی آرت» در چند سال اخیر، جشنواره از بنیانی پایدار برای پیشرفت و گسترش  آینده خود برخوردار شده است.

این مرور بر تاریخچه ی فستیوال ، در بخش فراموش نشدنی  “گردشی در گذشته” ، با نمایش نسخه هائی  ویژه ی برگرفته از بخش “کلاسیک» ، انجام می گیرد..

«کارل اوخ»، مدیر هنری جشنواره در این پیوند ، می‌گوید :

یکی از محبوب‌ترین بخش‌های همیشگی ی  جشنواره که به‌شکل پیگیر به تاریخ سینما می‌پردازد، امسال شکلی جشن‌گونه به خود خواهد گرفت. این بخش شامل بیست فیلم است  که با دقت از میان دوره‌های پیشین جشنواره برگزیده شده اند ؛ آثاری که به‌عنوان نقاط عطفی مهم، پیوندی ناگسستنی با تاریخ جشنواره دارند و در شکل‌گیری هویت و اعتبار جشنواره بین‌المللی فیلم کارلووی واری نقش اساسی ایفا کرده‌اند.

در میان این فیلم‌ها که از سال ۱۹۴۶ تا سال‌های اخیر را در بر می‌گیرند، شاهکار «مایکل پاول»  و «امریک پرسبرگر» به نام  «مسئله مرگ و زندگی »  دیده می شود؛ فیلمی که تماشاگران جشنواره برای نخستین بار، در چکسلواکی،  در اوت ۱۹۴۷ آن را ستودند. بیش از بیست سال پس از آن، در سال ۱۹۷۰، کن لوچ ، هم‌میهن این زوج نامدار ، جایزه  جشنواره را  برای بهترین فیلم خود «کیس»،  درامی خوش ساخت،  دریافت کرد.

از همان سال‌های آغازین، این جشنواره  همواره میزبان گرم و صمیمی بهترین آثار سینمای مکزیک بوده است. «امیلیو فرناندز»، از غول‌های کارگردانی مکزیک، چندین بار فیلم‌های خود را به کارلووی واری فرستاد که این روند با فیلم «رودخانه ی پنهان»، در سال ۱۹۴۸،  آغاز شد.

«کنراد ولف» ، اسطورهٔ سینمای آلمان شرقی نیز بارها در جشنواره حضور یافت و درام برجستهٔ او «لیسی» در سال ۱۹۵۷ یکی از جوایز اصلی جشنواره را از آن خود کرد.

فیلم درام «متهم»، ساخته ی “یان کادار»  و «المار کلوس» که برندهٔ جایزه بزرگ   جشنواره در سال ۱۹۶۴ شد

همچنین فیلم  « پرندگان، یتیمان و دیوانگان »،  ساختهٔ «یورای یاکوبیسکو»  نیز در برنامه گنجانده شده است. این فیلم کالت پس از یک توقیف بیش از بیست سال پس از تولید،  در جشنوارهٔ سال ۱۹۹۰ کارلووی واری،  نخستین نمایش  خود را آزمود.

برای مدت‌ها تصور می‌شد نسخهٔ یکی از آثار بنیادین تاریخ سینمای استرالیا، یعنی درام ماجراجویانهٔ «کاپیتان تاندر بولت »برای همیشه از بین رفته است.  تا اینکه در سال ۲۰۲۴ یک نسخهٔ اصلی و بدون سانسور ۳۵ میلی‌متری آن در آرشیو ملی فیلم جمهوری چک پیدا شد. برنامهٔ ویژهٔ امسال یادآور نمایش این فیلمِ ساختهٔ سیسیل هولمز، کارگردان نیوزیلندی، در بخش مسابقهٔ هفتمین دورهٔ جشنوارهٔ کارلووی واری در سال ۱۹۵۲ خواهد بود.

جشنواره ی فیلم کارلوی واری از روز ۳ تا ۱۱ ژوئیه برگزار می شود.

نویسنده: شهلا رستمی