“یایویی کوساما”، هنرمند ژاپنی آقریننده ی آثار «خالخالی» درگذشت
- شناسه خبر: 98835
- تاریخ و زمان ارسال: 29 آگوست 2026 ساعت 9:31
هنرمندنیوز: “یایویی کوساما” ، که شاید بتوان او را سرشناس ترین و موفقترین هنرمند امروزی ژاپنی در جهان دانست ، در ۱۴ اوت در بیمارستانی در توکیو، به دلیل نارسایی چندارگانی (از کار افتادن همزمان چند عضو حیاتی بدن)، از دنیا رفت.
این هنرمند در سال ۱۹۲۹ در خانوادهای سختگیر و مستبد در شهر ماتسوموتو (شهری کوچک در استان ناگانو) زاده و بزرگ شد. او کودکی بسیار دشواری را پشت سر گذاشت و در دوران نوجوانی و جوانی هم بسیار از سلطه ی مادر خودکامه ی خود رنج برد؛ مادری که به گفته خودِ کوساما، او را ناچار میکرد تا مخفیانه روابط یزون از ازدواج پدرش را بپاید و از خیانتهای او برای مادرش خبر بیاورد . این تجربیات تلخ سبب شد که “یایومی” دچار ترس زیاد از مسائل جنسی شود؛ ترسی که بعدها به دستمایهای برای خلق آثار هنریاش تبدیل گردید. سختگیریهای مادرانه که جلوی رشد روانی طبیعی او را گرفته بود، احتمالاً در بروز زودهنگام بیماریاش، که خود را به شکل افسردگی و توهم نشان میداد، نقش داشته است. گفتنی است که او در سراسر زندگی دراز خود، چندین بار دست به خودکشی زده بود.
توهم این هنرمند ژاپنی از زمانی آغاز شد که خال خال هائی در پیرامون خود و مزرعه های گوناگون می دید و می ترسید در آنها ناپدید شود.
” یایویی کوساما”، پس از آموزش در دانشکده هنر در شهر باستانی امپراتوری کیوتو و برگزاری نخستین نمایشگاههایش، بر این شد که برای رهایی از فشارهای مادر خود کامه اش به ایالات متحده بگریزد. او بین سالهای ۱۹۵۸ تا ۱۹۷۲، بیشتر در نیویورک زندگی و کار میکرد.
دستیابی به پیروزی و جایگاهی به عنوان هنرمندی بینالمللی
یایویی کوساما، که به سبب «خالخالیهایش» (خال هائی با رنگ های تند که بیشتر بر روی اشیای استوانه ای، وسایل روزمره، چیدمانهای هنری و حتی فضاهای کامل نقش می بست) به سرشناسی رسیده بود، با طرح کدو تنبل، به نمادی از هنر جادو کننده ای تبدیل شد.
در همین دوران بود که مهم ترین آثار، چیدمانها و اجراهای هنری (هپنینگهای) او آفریده شدند. ماریو آمبروسیوس، هنرمند سرشناس آلمانی ساکن ژاپن، درباره ی او می گفت: «در دوران انقلاب جنسی، “یایومی” توانست با اجرای پرفورمنسهایی با موضوع های سیاسی، در صحنه هنری نیویورک حتی از “اندی وارهول” هم سرشناس تر شود.»
در جریان اجراهای هنری (یا «هپنینگ»های) او در نیویورک، خالخالیهای ویژه ی او بر روی بدنهای برهنه شماری نیز نقاشی می شد. او خود را به عنوان هنرمند، هم در درون و هم در کانون اصلی آثارش، میدید.
“یایویی کوساما” نخستین پیروزی بزرگ خود را در سال ۱۹۵۹ در نیویورک و با نمایشگاهی به نام «تکرنگی وسواسگونه» به دست آورد . آثار او با عنوان «نقاشیهای شبکه بینهایت» شامل ترکیببندیهای شبکهمانندی از خطوط سفید بر روی زمینهای سیاه می شدند.
کوساما در سال ۱۹۶۶ با اجرای اثر «باغ نارسیس» به شهرت جهانی دست یافت. گفتنی است که پس از آن که اثرش برای دو سالانه ونیز برگزیده نشد، او بدون گرفتن مجوز، چیدمانی متشکل از ۱۵۰۰ گوی بازتابدهنده نور را در برابر سالن نمایشگاه برپا کرد و هر یک از گوی ها را، برای دهن کجی به بازار هنر، به دو دلار فروخت.
در اوایل سال ۲۰۲۳، برند «لویی ویتون»، در پاریس، با برپایی چیدمانهای عظیم در فروشگاهها و نمایش نگاره های غولپیکر این هنرمند در سراسر شهر، از او بزرگداشت به عمل آورد.
همین برند لوکس «لویی ویتون» در سال ۲۰۱۲، از او دعوت کرده بود تا طراحی ویترینهای فروشگاههایش را، بهویژه در نیویورک و توکیو، به گردن بگیرد.
«خالخالیها» یا تلاشی برای رسیدن به بینهایت
این خال خالی ها که، بیش از هر چیز دیگری برخاسته از توهمات او بودند، به نماد و ویژگی اصلی این هنرمند تبدیل شدند. یا به گفته خود او، از انرژی زندگی ، ماه وخورشید برایش سخن می گفتند.
کدوهای نمادین این هنرمند ژاپنی در نمایشگاهی در بانکوک ، تایلند، در ۱ آوریل ۲۰۲۳ به نمایش درآمدند. کدوهایی که از آن ها به عنوان نماد آرامش، تراز روان و پیوستن به بی نهایت نام برده می شود. کوساما این کدو ها را، به سبب فرم انسانی شان، آغوشی برای قراموش کردن ترس های کودکی و بی مهری مادرش و به عنوان یکی دیگر از نماد های هنرش به شمار می آورد.
در اواخر دهه ۱۹۶۰، «یایویی کوساما» ایدههای محوری جنبش هیپیها، از جمله صلحخواهی و برهنهگرایی (نودیسم) را پذیرفت. در میان آثار این سال های او، به ویژه می توان به نمایشگاه «گرد هم آئی: نمایش هزار قایق » در سال ۱۹۶۳ در گالری گرترود استاین و «مزرعه ی فالوس ها» ، در سال ۱۹۶۵، در گالری کاستلان در نیویورک اشاره کرد. با این حال، این ها هیچ پیروزی به دنبال نداشت و “کوساما” ، در سال ۱۹۷۳، به ژاپن بازگشت. در پی یک افسردگی بزرگ ،” یائوئی کوساما”، خود خواسته ، در یک کلینیک روانپزشکی در توکیو بستری شد؛ جایی که تا پایان عمر در آنجا زندگی کرد و به فعالیت هنری خود ادامه داد.
این پیروزی و سرشناسی به “کوساما” امکان داد تمام هم خود را روی نوشتن کتابش بگذارد و یک مسیر تازه ی هنری را آغاز کند. بار هم این پیروزی ها سبب شدند که کوساما بتوانددر ژاپن، کالا و سوغاتیهای بیشماری با طرحهای خود به به فروش برساند. در پاریس و دیگر نقاط جهان، هم تندیس های بزرگ او به نمایش درآمدند. کدوهای او، بهویژه آنهایی که در جزیره ژاپنی «نائوشیما» قرار دارند، به جایگاهی نمادین و محبوبیت ویژهای دست یافته و به یکی از جاذبههای اصلی گردشگری تبدیل شدهاند.
در نمایشگاه مروری بر آثار این هنرمند ، در «موزه لودویگ» در کلن، که بهتازگی به پایان رسید و موفقترین نمایشگاه تاریخ این موزه بوده است ، بیش از ۴۵۰ هزار بازدیدکننده توانسند ۳۰۰ اثر هنری وی را ببیند : از نقاشیهای دوران کودکی گرفته تا تازه ترین آفریدههای او. تماشاییترین بخش نمایشگاه، سالنی بسیار بزرگ و پر از بازوهای عظیم اختاپوس با طرح خالخالی بود که به بازدیدکنندگان اجازه میداد در میان آنها قدم بزنند.
شماری از منتقدان هنری از او به عنوان یک هنرمند همتراز با “لوئیز بورژوا”ی زنده یاد، نام می برند. اختاپوس او را می توان به گونی با عنکبوت بزرگ “لوئیر بورژوآ” محک زد.
کوساما در گرد هم آئی ها، بهویژه در عکسها، پوششی بر تن می کرد که همان الگوهای سازنده هنر او را در بر می گرفت. او از راه این پوشش ها تلاش می کرد با اثر هنریاش یکی شود. در جریان نمایشگاه مروری بر آثار او که، دز سال ۲۰۲۱، در «گروپیوس-باو» برلین برگزار شد، پیام این هنرمند چنین بود: «با شتاب بسیار در گذر زمان به سوی مرگ تاختن و سپس در عشقی زیبا برای شکوه بشریت تا ابد زیستن، این است هدف غایی هنر من. او همچنین همواره می گفت : «اگر برای هنر نبود، من خود را سال ها پیش از این کشته بودم»
«یائوئی کوساما» هنرمندی بود متعهد و برای داد خواهی برای همه ی کسانی که زیر بار قشارهای جامعه قرار می گیرند، به روش خود مبارزه می کرد. او می گفت : «من تا پایان عمر مبارزه خواهم کرد و حتا پس از مرگ امیدوارم که همه دلبستگی ام را به هنردر بیابند.»
به هر رو، “یائویی کوساما” که با سبک آوان گارد خود بر هنر دومین نیمه ی قرن بیستم تاثیر گذاشته بود، توانست محبوب ترین و پرفروش ترین زن هنرمند این سالها باشد وبه قروشی ۹۰ میلیون دلاری دست یابد.
نویسنده: شهلا رستمی
