جایزه‌های بحث‌برانگیز هفتاد و ششمین جشنواره بین‌المللی فیلم برلین
- شناسه خبر: 100212
- تاریخ و زمان ارسال: 20 خرداد 1405 ساعت 14:27
خرس طلایی برای «نامه‌های زرد»
خرس طلایی به «نامه‌های زرد»، ساخته کارگردان آلمانیِ ترک‌تبا، ایلکر چاتاک و جایزه بزرگ هیات داوران به «رستگاری» اثر امین آلپر داده شد.
ایلکر چاتاک که در آلمان متولد شده ودر صنعت سینمای این کشور جای خوبی دارد، بار دیگر به سازوکارهای تبعیض اجتماعی می پردازد . در «نامه‌های زرد»، زوجی روشنفکر و چپ‌گرا در فضای پیش رفنه ترکیه زندگی می‌کنند که به دلیل سرسختی در باورها، زندگی‌شان دگرگون می‌شود. زن، در نمایشی که شوهرش نوشته بازی می‌کند و جسارت و مهارت بیشتری نشان می‌دهد، در حالی که مرد از رویدادها و آشوب سیاسی کشور واپس می‌ماند. او که ایده‌آلیست ودر باورهاش نرمش ناپذیر است، دانشجویانش را به شرکت در تظاهرات تشویق می‌کند و همین خشم مقامات را برمی‌انگیزد. سرانجام این لجاجت و ناسازگاری، زندگی عادی‌شان را از هم می‌پاشد و کار و موقعیت اجتماعی‌شان را از دست می‌دهند. فیلم به روند فروپاشی خانواده و مصالحه‌های ناگزیر می‌پردازد. با وجود بازی‌های قانع‌کننده، اثر از کمبود اصالت، تنش و پویایی رنج می‌برد و فیلمنامه نسبتاً کلیشه‌ای آن توان لازم برای تأثیرگذاری عمیق را ندارد.
ایلکرچاتاک، پیش‌تر در فیلم «اتاق معلمان» که نامزد اسکار شد، تبعیض علیه نوجوانی ترک‌تبار را استادانه به نگاره کشیده بود. اما در «نامه‌های زرد» با وجود آن‌که داستان در ترکیه می‌گذرد، فیلم در محله‌های ترک‌نشین شهرهای آلمان فیلمبرداری شده است.
فیلم «رستگاری»، با پیامی مهم و به روز، اما صیفل خورده
فیلم «رستگاری»، ساخته امین آلپر، که جایزه بزرگ هیئت داوران را گرفت، بر اساس رویدادی واقعی یعنی قتل‌عامی در سال ۲۰۰۹ در یک روستای کردنشین ساخته شده است که ۴۴ کشته برجای گذاشت. فیلم به چیره گی مذهب بر زندگی جمعی و افزودن بر خشونت‌های بین‌قبیله‌ای می‌پردازد، اما به‌دلیل کارگردانی کش‌دار، به‌ویژه در نیمه نخست، نمی‌تواند مخاطب را درگیر کند. با آن‌که موضوع بسیار ملتهب است و وضعیت‌هایی چون غزه یا حتی آمریکا در دوران ترامپ را یادآور می‌شود، پرداخت فیلم، ژرفنای مسائل سیاسی و قومی ترکیه را به‌خوبی روشن نمی‌کند. نگاره های بسیار شسته و روفته برای فیلمی با پیامی مهم و به روز، به آن بسیار رنگ و لغاب می زند و از تیرگی درون مایه اش می کاهد.
خرس نقره‌ای پرسش برانگیز برای “همه دلباخنه ی بیل اوانس هستند”
“همه دلباخته ی بیل اوانس هستند” ، ( اما شاید نه بدین شکل )که برای کارگردانش “گرانت جی” جایزه ی بهترین کارگردانی را به ارمقان آورذ، بخشی از زندگی این موسیقی دان برجسته جاز را به نگاره می کشید. اما فیلم، به دلیل ساختار و شگفتی نیافرینی زاویه و پرداختش از بسیاری از مستند های تلویزیونی ناتوان تر بود، نمی توانست به دلیل نداشتن نگاهی جامع به موسیقی جاز و استفاده از بخش های محدود و آزار دهنده ی زندگی هنرمند، چندان شکفتی بیافریند. به ویژه این که همه “بوئنا ویستا سوسیال کلوبب”، ساخته ویم وندرس را کماکان در خاطر دارند.
بهترین نقش ها
جایزه بهترین نقش مکمل به دو بازیگر برجسته، “آنا کالدن مارشالو “تام کورتنی” و همچنین جایزه هیات داوران به فیلم «ملکه سردرگم» ساخته “لنس همر” داده شد. و گرچه “ژولیت بینوش” هم در نقش دختر این زوج، در فیلم حضور مهمی داشت اما نقش‌های دو تن دیگر در نمایان ساختن پروسه ی از دست دادن جافظه در سالمندی بسیار تأثیرگذارتر از نقش ژولیت بینوش بود. این فیلم متاثر کننده و پرسش برانگیر در خانه ای کوچک با پله‌های باریک، که شخصیت‌ها به‌سختی از آن بالا می‌رفتند، فیلمبرداری شده بود. خانه‌ای که خود به کاراکتری مهم بدل شده بود وبه شکل سمبلیک تنگ تر شدن دنیای پیری را همراهی می کرد. .. فیلم با گرفته شدن تصمیمی شتاب‌زده آغاز و با پایانی تلخ به چرخه‌ای کامل می‌رسد و در هر صحنه ، پرسش‌هایی درباره محدودیت قوانین حمایتی از زنان پس از جنبش ” می تو” و چند و چون قوانین خشک را مطرح می‌کند.
“رزا ” وبازیگر اش ازبهترین های بخش مسابقه ای
«ساندرا هولر” جایزه بهترین بازیگر زن را برای بازی در فیلم اتریشی_آلمانی «روزا» به کارگردانی “مارکوس اشلینز”، با شایستگی ربود.
داستان فیلم که در قرن هفدهم می گذرد، درباه ی زنی است که خود را به شکل مردی بی باک درمی‌آورد تا در جامعه‌ای مردسالار آزاد باشد.
فیلم با کارگردانی دقیق، انتخاب سیاه‌وسفید و اوج‌گیری سنجیده، از بهترین آثار بخش مسابقه بود و بدون تردید شایسته خرس طلایی.
بهترین فیلم نامه برای “تینا روزا”
جایزه بهترین فیلم نامه به «نینا روزا»، به کارگردانی “ژنویو دولود-دوسلس” ، اهل “کیک” رسید
داستان فیلم درباره مهاجری بلغاری در کانادا است که پس از ۲۸ سال برای یافتن دختر نابغه‌ای به نام نینا به وطنش بازمی‌گردد.
فیلم ، گرچه از کاستی هائی رنج می برد اما پرسشی مهم را مطرح می‌کرد: چرا باید سرزمین و عزیزان خود را ترک نمود؟
خرس نقره ای برای دستاورد هنری به وفاداری در دوستی داده شد
در فیلم “یو، عشق پرنده ای است سرکش”، ” آنا فیچ و بنکر وایت” رسید که با بازسازی خانه دوست درگذشته‌شان در مقیاس کوچک، به دوستی وپاسداری از خاطره می‌پردازد. فیلمی بسیار آموزنده و متاثر کننده چه از دیدگاه پرداختن به موضوع چه به دلیل گزینش هوشمندانه ی فرمش.
فیلم های برتر دیگر و فراموش شدگان
در میان فارسی‌زبانان حاضر در برلیناله، “خاطره پنجره”، ساخته مهرانه سلیمیان و امین پاک‌پرور خرس بلورین بهترین فیلم کوتاه را از آن خود کرد . این اثر نخستین نمایش جهانی خود را در بخش «نسل‌ها” در هفتادوششمین دوره جشنواره فیلم برلین تجربه می نمود.
داستان فیلم از آنچا آعاز می شود که زنی هنگام ضبط و مستند کردن اعتراضات خیابانی، از پشت پنجره ، مورد اصابت گلوله قرار می‌گیرد، یک دانشجوی فیلم‌سازی نامه‌ای به او می‌نویسد و این پرسش را مطرح می‌کند که آیا انقلاب می‌تواند از پشت پنجره‌ها شکل بگیرد ؟
فیلم “رویا”، ساخته نرگس محمدی، با استفبال بسیار خوب روبرو شد و حنا “اولاف شولتس” ،صدر اعظم پیشین آلمان، را به دیدنش کشاند.
فیلم «سزارین ویک‌اند»، ساخته محمد شیروانی که به شکاف میان نسلی می پرداخت، جنبه ی تازه ای از سینمای ایران را ارائه کرد.
فیلم “مرد خوب وچود ندارد”، ساحته شهربانو سادات،کارگردان افعان ، که در شب گشایش فستیوال به نمایش در آمد، از بازگشت طالبان به افعانستان و وضعیت بد این کشور از ورای یک داستان عشقی ناممکن سخن می گفت. این کارگردان که در گدشته در فیلم هایش تا اندازه ای گویشی نو به کار برده بود، در این فیلم به ملودرام های هندی نزدیک شده نگاره های صیقل داده شده و پرورش دمده ی داستان چندان حس همسان پنداری را در بیننده به وجود نمی آورد، به ویژه این که صحنه های فرار از فرودگاه بارها وبارها از زاویه های گوناگون در تلویزیون ها و فیلم های دیگر دیده شده بود.
«تنها‌ترین مرد شهر»، فیلمی نوستالژیک
از جمله آثار شایسته‌ای که بی‌نصیب ماندند، «تنها‌ترین مرد شهر»، فیلمی درباره آل کوک، خواننده‌ای تنها، ساخته ی “تیزی کووی” و “راینر فریمل” بود، که گرچه همه ی عمر خود را به خواندن سبک بلوز و گرد آوری همه اشیاء و نشانه های این موسیقی گذراند، هرگز به آمریکا، زادگاه بلوز، پا نگذاشته بود. فیلمی پر از موسیقی، پر از عم و حساس که حال وهوای سینمای “اکی کارسیماکی”، سینماگر فنلاندی را به یاد می آورد.
“مگس ها”ئی که درامی انسانی را باظنزمی آمیزند
فیلم سیاه وسفید “مگس ها” ، ساخته ی “فرناندو ایمبکه”، کار گردان مکزیکی، داستان زنی به نام اولگا را روایت می‌کند که زندگی‌اش با ورود مردی، که زن در حال مرگش در بیمارستان نزدیک به خانه ی اولگا بستری است و پسر گوچکش که جائی برای مانده ندارند، دگرگون می‌شود. فیلم با لحنی طنزآمیز آغاز و به درامی انسانی و اجتماعی بدل می‌شود و با پرهیز از احساسات‌گرایی افراطی، فقر و بیماری را از زاویه دید کودکانه روایت می‌کند. فیلم همچنان به ژرفنای کمبودهای خدمات بهداشتی و نبود توان دسترسی به آنها را در مگزیک می پردازد واز ورای آن به همین دشواری در جامغه های دیگر هم تلنگری می زند.
حاشیه ها
برلیناله، همچون جشنواره های دیگر، از حواشی بری نماند. در سر آنها جنجالی بود که “ویم وندرز”، رئیس هیات داوران، درباره سیاسی نشدن هنر و خودداری از محکوم کردن اقدامات اسرائیل در غزه، بیان کرد و خشم بسیاری را برانگیخت. بیش از هشتاد سینماگر از جمله “مایک لی”، “تیلدا اسوینتون”، “خاویر باردم”، “نان گولدین” نامه ای انتقاد آمیز مضا کردند و “آرونداتی روی”،نویسنده ی هندی، از شرکت در فستیوال سر باز زد.
در سخنان پایانی، تریشیا تاتل ، مدیر جشنواره، ، این اتهامات را رد کرد و بر نقش برلیناله به‌عنوان فضایی برای شنیدن صداهای گونه گون، پیچیدگی وضعیت دنیا و انسانیت پافشاری تمود و گفت جشنواره نمی‌تواند کشمکش ها ی جهان را حل کند، اما می‌تواند فضایی برای شنیدن و دیدن دیگری فراهم سازد.
در مراسم پایانی نیز ، عبدالله الخطیب، فیلمساز سوری-فلسطینی، برنده جایزه بهترین فیلم اول برای “فلسطین کوچک، روایت یک محاصره”، با سخنانی درباره فلسطین سالن را ترک کرد.
او پیش از رفتن گفت: «ما همه کسانی را که در کنار ما ایستادند به یاد خواهیم داشت، و همه کسانی را که در برابر ما ایستادند، در برابر حق ما برای زندگی با کرامت یا کسانی را که سکوت را انتخاب کردند نیز به یاد خواهیم داشت. »
در پایان
بدون شک، نمی توان درباره کیفیت همه ۲۷۵ فیلم نمایش‌داده‌شده داوری داشت، اما در میان ۲۲ فیلم بخش مسابقه، می توان گفت که بسیاری پایین‌تر از سطح انتظار یک جشنواره مهم بودند. آثار، بیشتر دور از دغدغه‌های واقعی مخاطبان به نظر می‌رسیدند و در فضایی بی پیوند با دگرگونی های جهان ساخته شده بودند. امید است سال آینده شاهد دوره‌ای پربارتر باشیم.
نویسنده: شهلا رستمی
