از وقفه تا بازگشت؛ دوسالانه کارتون و کاریکاتور تهران احیا شد

هنرمندنیوز : پس از سال‌ها توقف به دلیل مسائل ساختاری، بازگشت خانه کاریکاتور ایران به نقش دبیرخانه و شکل‌گیری مدیریت جدید، زمینه احیای دوازدهمین دوسالانه کارتون و کاریکاتور تهران را فراهم کرده است.

این رویداد با تمرکز بر کیفیت آثار، داوری تخصصی و گفت‌وگوی بین‌المللی، تلاشی است برای بازتعریف نقش طنز ترسیمی در مواجهه با مسائل جهان امروز.

به این بهانه گفتگویی با «مسعود شجاعی طباطبایی»، دبیر این رویداد داشتیم که در ادامه می خوانید؛

***

پس از حدود هشت سال وقفه، چه عاملی باعث شد دوسالانه دوباره برگزار شود؟

این وقفه بیشتر به این دلیل بود که «خانه کاریکاتور ایران» از دوره پنجم، دبیرخانه رسمی دوسالانه کارتون و کاریکاتور تهران محسوب می‌شد و در این سال‌ها عملاً مدیریت مشخص و ثابتی نداشت. خوشبختانه با حضور آقای عباس قاضی‌زاهدی به‌عنوان مدیر جدید این مرکز، شرایط برای فعال‌شدن دوباره دبیرخانه فراهم شد و به‌نوعی قطار دوسالانه دوباره به حرکت درآمد.

در مجموع، این وقفه بیشتر ناشی از تغییرات و مسائل ساختاری در حوزه فرهنگ و هنر بود. با این حال، احساس مسئولیت نسبت به تداوم یک رویداد ریشه‌دار بین‌المللی، همراه با درخواست‌ها و پیگیری‌های مداوم هنرمندان داخل و خارج از کشور و بازگشت رسمی خانه کاریکاتور به نقش دبیرخانه، ما را به این نتیجه رساند که زمان احیای دوباره دوسالانه فرا رسیده است؛ احیایی متناسب با شرایط امروز جهان.

این دوره چه تفاوت‌های ساختاری با دوره‌های پیشین دارد؟

دوازدهمین دوره با نگاهی واقع‌بینانه‌تر و منعطف‌تر طراحی شده است؛ از تأکید بر ارسال دیجیتال آثار و داوری مرحله‌ای گرفته تا تفکیک شفاف‌تر بخش‌ها، کاهش تشریفات اجرایی و تمرکز بیشتر بر محتوا و کیفیت هنری آثار.

جشنواره در چند بخش برگزار می‌شود و هدف هر بخش چیست؟

دوسالانه در چهار بخش اصلی برگزار می‌شود:

* کارتون موضوعی «عجله» برای واکاوی یک مسئله مهم و معاصر،
* کارتون آزاد برای نمایش تنوع نگاه‌ها و زبان‌های بصری،
* کمیک‌استریپ با هدف تقویت روایت‌گری تصویری،
* و کاریکاتور چهره با رویکرد بزرگداشت و بازخوانی چهره‌های شاخص طنز ترسیمی ایران.

چرا «عجله» به‌عنوان موضوع اصلی این دوره انتخاب شد؟

«عجله» به یکی از ویژگی‌های غالب زندگی امروز تبدیل شده است؛ شتاب در تصمیم‌گیری، مصرف، قضاوت و حتی در زیستن. این مفهوم، چه در ایران و چه در جهان، ظرفیت بالایی برای نگاه انتقادی، طنزآمیز و در عین حال تأمل‌برانگیز دارد.

استقبال از این رویکرد در داخل کشور و در سطح بین‌المللی تا چه حد بوده است؟

با وجود همه محدودیت‌ها، استقبال بسیار قابل توجه بود. هنرمندان ایرانی حضوری فعال داشتند و در سطح بین‌المللی نیز مشارکت گسترده‌ای شکل گرفت که نشان‌دهنده اعتماد دوباره به این رویداد است.

ارسال آثار از چند کشور بوده و چند اثر به دبیرخانه ارسال شده است؟

آثار از هفتاد کشور جهان به دبیرخانه دوسالانه رسیده و مجموع آثار ارسالی به بیش از پنج هزار اثر می‌رسد؛ آماری که به‌روشنی جایگاه بین‌المللی دوسالانه کارتون و کاریکاتور تهران را نشان می‌دهد.

تفاوت بخش کارتون و کاریکاتور در این دوره چگونه تعریف شده است؟

در این دوره، کارتون بیشتر بر ایده، مفهوم و پیام‌های سیاسی و اجتماعی تمرکز دارد، در حالی که کاریکاتور چهره بر مهارت طراحی، شخصیت‌پردازی و تحلیل تصویری چهره فرد مورد نظر تأکید می‌کند.

سهم هر بخش در داوری نهایی به چه صورت است؟

هر بخش به‌صورت مستقل و بر اساس معیارهای تخصصی همان بخش داوری می‌شود و تلاش شده عدالت، دقت و نگاه حرفه‌ای، اصل محوری داوری باشد.

هیأت داوران این دوره شامل چند نفر است و بر چه اساسی انتخاب شدند؟

در مرحله انتخاب اولیه، هفت داور حضور دارند و در مرحله داوری نهایی نیز هفت داور فعالیت می‌کنند که سه نفر از آن‌ها از چهره‌های مطرح طنز ترسیمی در عرصه بین‌المللی هستند. در مجموع، هیأت داوران متشکل از هنرمندان شناخته‌شده ایرانی و خارجی است که بر پایه تجربه حرفه‌ای، اعتبار هنری و شناخت فضای معاصر طنز ترسیمی انتخاب شده‌اند.

آیا آثار انتخاب‌شده به نمایش گذاشته می‌شوند و هنرمندان خارجی حضور دارند؟

بله، آثار منتخب هیأت داوران در نمایشگاهی گسترده در محل مؤسسه فرهنگی و هنری صبا به نمایش گذاشته می‌شوند. حضور برخی از داوران و هنرمندان مطرح جهانی نیز پیش‌بینی شده و خوشبختانه ساختار کلی رویداد حرفه‌ای و بین‌المللی است.

تاریخ و مدت زمان برگزاری نمایشگاه مشخص شده است؟

بله، نمایشگاه به مدت پانزده روز برگزار می‌شود. به نظر می‌رسد این بازه زمانی با موضوع این دوره تناسب دارد و فرصت مناسبی برای بازدید مخاطبان تخصصی و عمومی را فراهم می‌کند.

در اخبار قبلی اعلام شده بود که جوایز نفرات اول تا سوم به یورو تعریف شده، به نظر شما با توجه به شرایط نامساعد اقتصادی و معیشت مردم و حتی افزایش لحظه ای قیمت دلار و ارز در ایران چه عاملی باعث شد که جوایز اینگونه تعریف شوند؟

مدت‌هاست که در اعتراض به جایگاه پررنگ و بعضاً سیاسی دلار در ساختار فرهنگی و هنری، تصمیم گرفته‌ایم جوایز مسابقات بین‌المللی را به یورو تعریف کنیم. با این کار، عملاً دلار را از شکل رایج و سیاسی آن کنار گذاشته‌ایم و به یک معیار متداول‌تر در فضای فرهنگی جهانی تکیه کرده‌ایم.

اگر بخواهید این دوره را در یک جمله تعریف کنید، آن جمله چیست؟

دوازدهمین دوسالانه کارتون و کاریکاتور تهران، تلاشی است برای بازگشت مسئولانه، معاصر و گفت‌وگومحور طنز ترسیمی به صحنه بین‌المللی.

خبرنگار: ندا رضائی بدر