“ارکستر جهانی نو” ، پدیده ای تازه در واکنش به چرخش نگران کنندهی جهان
- شناسه خبر: 100312
- تاریخ و زمان ارسال: 26 آبان 1405 ساعت 12:53

هنرمندنیوز: از آن روز تا کنون، روزی نیست که “اتبن ژاریه”، این رهبر جوان را در کانالی نبینیم و صدایش را از رادیوئی نشنویم.
پیش ار سحن از ارکستر، چگونگی برپائی، هدف ها و ساحتن الگوئی فراگیر و دوست داشتنی در زمینه ی مبارزات خیابانی، بد نیست سخنی کوتاه پیرامون شماری اوباش، بی سر وپا و خرابکار بگوئیم که تنها هدفشان چپاول کالاهائی است که به آن دست رسی ندارندو از سوی دیگر، یاد آور “بلوک های سیاه”( که نام گروههای چپ تندرو،ئی است که از آلمان و شماری کشورهای دیگر اروپائی می آیند) بشویم که هدفشان نشانه گیری نمودار های نظام کاپیتالیستی (بانک ها، بیمه ها، پاره ای از ادارات دولتی و…) هست وار هر مناستی برای ضربه وارد آوردن به “هدفشان” استقاده می کنند. رحدادهائی که موچ بزرگی ار واکنش های سیاسی به وجود آورد و دولت شکننده را نگران تر و تب زده تر نمود. دیگر این که جنبش های مردمی همواره پدیده ای تازه را برای کمک به شعار ها و کنش خود به کار بسته اند. از جمله، چند سال پیش پدیده ی “ژیله های زرد” به وچود آمد که ناحشنودان، به هنگام بستن راهها، بر تن می کردند. پدیده ای که از فرانسه هم فراتر رفت و توسط ناخشنودان کشورهای دیگر هم به کار گرفته شد.
ارکستر جهانی نو زمانی که موسیقی کلاسیک وارد خیابان میشود

اما در میان خیل واکنش هائی که جنبش اجتماعی کنونی برانگیخته ، پدیدهی سهم گرفتن در اعتراضات همرا ه با موسیقی، همه را شگفت زده کرد، نگاره های آن در شبکههای اجتماعی ویروسی و فراگیر شد. همه دیدند که در میان تظاهرات، گاهی زیر گاز اشکآور، دهها نوازنده با پافشاری و ماسگ بر صورت همچنان می نوازند و مبارزه را تا جائی که ممکن است همراهی می کنند. «ارکستر جهانی نو»، به شکلی عجیب در دنیای صوتیِ پر سر و صدای تظاهرات، صدای موسیقی را طنینانداز گرد. این صدا برای خواباندن هیاهوی پیراموفش بلند نمیشد، بلکه برای همراهی با مبارزه طنین میافکند؛ چرا که این ارکستر سمفونیک، رسالت خود را مردمیساختن موسیقی کلاسیک از راه در آمیحتن آن با اعتراضات اجتماعی قرار داده است. از این رو این ارکستر پویایی بی پیشینه ای به وچود آورده است. این گروه از نوازندگان جوان، با نواختن در میان تظاهرات، آن هم زیر فشارهای نیروهای انتظامی، توانستتد با درهم آمیختن هوشمندانهٔ خشم در برابر بیعدالتی ، به کمک برخورد جشنگونهٔ گروهی، مخاطبان گوناگونی را گرد هم آورند. “شارلوت ژینو-اسلاسیک”، رهبر” ارکستر جوانان فرانسه” ، توانمندی این ارکستر را اینگونه وامی کاود: «این ارکستری است که دو احساس را به هم پیوند میزتد؛ دو احساس بسیار قوی که گاه، و احتمالاً به اشتباه، آنها را متضاد هم میدانیم. این ارکستری است که شادی و خشم را در هم می آمیزد . به روشنی می بینیم که” ارکستر جهانی نو” سنت سالنهای کنسرت را شکسته است. ما دیگر در سالن ننشسته ایم، ما در خیابان هستیم.»
“ارکستر جهانی نو “، به دور از سالنهای کنسرت و قواعد و آداب آنها، روشی برای عمومیسازی و مردمی کردن موسیقی کلاسیک، و همچنین بازیافتن کارکرد کهن تر موسیقی پیاده کرد که گرد هم آوردن، بسیج کردن، ایستادگی و ایجاد حس وابستگی را هدف داشت.
در دوران پرتنش جنبشها و داد خواهی ها ی پیگیر، “ارکستر جهانی نو” فراخوانی داد تا «موسیقی کلاسیک به طنیناندازِ ایستادگی مردمی در درون تظاهرات تبدیل شود» (انین ژاریه). او نشان داد که چگونه موسیقی می تواند به روشی برای ایستادگی و همبستگی تبدیل شود.
قدرتهای سیاسی موسیقی: میان بسیجکنندگی و هرز روی توتالیتر
اگرچه موسیقی، با امکان زدن پیوند میان احساسات فردی به انرژی جمعی، می تواند تبدیل به نیروی چشم گیری در ایجاد همبستگی و ایستادگی بشود، اما تاریخ نشان میدهد که میتواند به عنوان ابزاری برای دستکاری تودهها نیز به کار رود. با استفاده از قطعه ی “واپنسیرو” (کر اسیران در اپرای نابوکو ساخته جوزپه وردی) در دورهٔ ریزورجیمنتو (جنبش استقلال و وحدت ایتالیا) تا سوءاستفادههای غمانگیز از سمفونی نهم بتهوون یا کارمینا بورانا توسط رژیمهای فاشیستی، آثار موسیقایی اغلب از دست پدیدآورندگان خود بیرون می روند تا با آرمانهایی که گاه متناقض هستند پیوند بخورند.

ارکستر؛ جامعه ای کوچگ و چالشهای دمکراتیک
ارکستر سمفونیک مانند یک ماشین دقیق همرا ه با سلسلهمراتبی نرمش ناپذیر کار میکند، بدین معنا که ساختار آن را پیچیدگیهای فنی پارتیتورها تعیین میکند، در حالی که به هر یک از اعضای خود جایگاهی اساسی در درون گروه میدهد. این سازماندهی، با ساختار رمزگذاریشده خود، پرسشهای فلسفی دربارهٔ ماهیت دمکراسی را مطرح میکند که میان آراستگی ونظم لازم برای اجرای اثر و نیاز به آفرینش مشترک وبرابری خواهانه در نوسان است. “شارلوت ژینو-اسلاسیک”، رهبر” ارکستر جوانان فرانسه”، میگوید: «ارکستر به خودی خود یک ساختار دمکراتیک نیست و چالش همهٔ ما این است که دمکراسی را در پیرامون و درون آن جاری کنیم. امروز در جهانی که جایگاههای ما گاهی خالی و پوچ به نظر میرسند و جوانان نمیتوانند جایگاهی پیدا کنند، در ارکستر همه دارای جایگاه هستند.»
برپائی “ارکستر جهانی نو”
این ارکستر در مارس ۲۰۲۲ توسط نوازندگان جوان (آماتور و حرفهای) تأسیس شد و از تمایل به سیاسی کردن و برون بردن موسیقی کلاسیک از سالنهای کنسرت سنتی و آوردن آن به فضای عمومی شکل گرفت.

اتین ژاریه، رهبر ارکستر و یکی از بینیان گزاران آن، زاده سال ۲۰۰۲، پس از دنبال کردن مویسیقی کلاسیک در کنسرواتوار (در رشته کلارینت)، خود را از این ساختار رها کرد تا مجموعه ای برون از چارچوب رایج ایجاد کند. او موسیقی را نه یک سرگرمی ساده، بلکه ابزاری برای آگاهیبخشی شهروندی، سیاسی و شاعرانه میداند.
“اتین ژاریه” ارکستر خود را یک ارکستر متعهد میداند که هدف هایش عبارتند از: پیوند دادن فرهنگ به مبارزات امروزی (عدالت اجتماعی، شرایط اضطراری آب وهوا، ضد نژادپرستی)، هموار کردن دسترسی همگان به موسیقی سمفونیک، برانگیختن جنبشهای شهروندی و اجتماعی (تظاهرات دانشآموزی، دانشجویی و اتحادیهای) با نواختن در دل صفوف راهپیمایی.
حوادث و تنشها (بهویژه ۱۷ اکتبر): به دلیل کنشگری در تظاهرات، این ارکستر بارها در معرض درگیریهای میدانی قرار گرفت. در جریان تجمعات پر تنش (مانند ۱۷ اکتبر در پاریس)، این گروه ناچار به رودروئی با نیروهای انتظامی (شلیک گاز اشکآور و نارنجکهای صوتی) شد و نوازندگان گاه ناچار شدند با وجود گاز اشکآور به نواختن ادامه دهند و پس از محاصره دراز مدت توسط پلیس ، توانستند از محل دور شوند.
مکان های اجرا در پاریس
ارکستر با اجرا در مکانهای نمادین (مانند آکادمی آب وهوا یا فولی برژر) و حضور فیزیکی در فضای عمومی در جریان گرد هم آئی ها یا تظاهرات، توانست به دو هدف خود دست یابد : دسترسی همکان به موسیقی کلاسیک و تقدس زدائی از این موسیقی با بردنش از سالن های سنتی اختصاص یافته به نخبگان به مکان های عمومی ونیز تبدیل شدن به یک جعبهٔ طنین برای جنبشهای اجتماعی و محیطزیستی، از راه نواختن در میدانهای عمومی یا راهپیمائی درسر صفوف تظاهرات برای تغییر موازنهٔ قوای فرهنگی.

گسترش و شاخهها در سایر شهرها
این جنبش که در آغاز، در پاریس وارد کارشد، باشتاب در سراسر کشور گسترش یافت. تحت تأثیر و فراخوان ملی با شعار «ارکستر در همه جا، سکوت در هیچ جا»، ابتکارات مشابه و شاخههای محلی ارکسترهای مبارز در بیش از بیست شهر فرانسه شکل گرفت. نوازندگان محلی نیز در چارچوب مجموعههای مبارز سازماندهی شده تا جنبشهای شهروندی و اجتماعی را همراهی کردند.

شیوهٔ کاری شاخهها
این شاخهها ، پس از فراخوان ها به پارتیتور های مشترک (قطعات کلاسیک، معاصر یا قطعات اعتراضی) دست می یابند و آن ها را تمرین می کنند. سپس در روزهای موعود در تظاهراتهای قانونی، کنسرتهای آگاهیبخشی در مدارس یا میدانهای عمومی، و کنش های حمایتی از ابتکارات بومشناختی یا اجتماعی محلی به اجرا می پردازند.
قطعات پیش بینی شده از میان آثار بزرگ کلاسیک و قطعاتی برکزیده شده اند که به شکل نمادین ، سیاسی هستند.
خبر رسانی و فراخوانها برای تمرینهای آزاد بیشتر از راه اینستاگرام و فیسبوک رسمی انجام میشود.
پارتیتورها و تاریخهای گرد هم آئی ها در این صفحات ونیز پلتفرمهای مشارکتی هم رسانی میشوند تا همه بتوانند نام نویسی کرده یا مستقیماً در رخدادهای میدانی شرکت کنند.

آثار برگرفته از گنجینه بزرگ کلاسیک:
سمفونی شماره ۹ « دنیای جدید» اثر” آنتونین دورژاک “برای نقد و بررسی داد وستد تاریخی و فراملیتی غرب با سرزمینها و بومیان.
سمفونیهای شماره ۲۵ و ۴۰ موتسارت، تنها سمفونیهای او در گام مینور، برای دادن جو دراماتیک به پیام مبارزاتی.
آثار رومانتیک و سمفونیک مانند آثار چایکوفسکی یا نیلس گاده.
از رکوئیم موتسارت (موسیقی سوگواری، مرثیه)، که بیشتر به شکل پیش بینی نشده در فضای عمومی، یه ویژه برای نشان دادن وضعیت اضطراری آب وهوا با اجرای مرثیه ای برای دنیای در حال در هم پاشیدن ، استفاده میشود.
شماری قطعات با طنین نمادین و اعتراضی کوبنده از جمله “دانسون شماره ۲″ ساخته ی آرتورو مارکز، آهنگساز مکزیکی، که سبک های موسیقیائی مکزیک و کوبا را در آثارش می گنجاند و با” سایه اتیوپی در آمریکا”، ساخته ی «فلورنس پرایس”، آهنگساز پیشگام آفریقایی-آمریکایی ونحستین زن سیاه پوست که یک سمفنونی برای ارکسترهای بزرگ آفریدو این اثر برای برجستهسازی حافظه تاریخی و شمولگرایی برگزیده شده است. قطعات آوازی انقلابی شناخته شده ی دیگر نیز بخش های دیگر این رپرتوآر را تشکیل می دهند.

قراروی از پدیده ی ارکستر و ابتکارهای دیکر
پدیده ی “ارکستر چهانی نو” ، به تظاهر کنندگان روز ۱۴ توامبر ایده ی تازه ای داد وآن هم استفاده از ارابه ای با یک “ماریان” ( زن سمبل جمهوری فرانسه که نیم تنه ی نیمه برهنه اش در همه ی شهرداری های فرانسه به چشم می خورد ) در راهپیمائی شان بود، که آن را به کارناوال شبیه کرده بود. حال باید در انتظار ترفند های دیگر در راهپیمائی های اعتراضی روزهای آینده باشیم.
پرسشها
در پایان باید گفت که این پدیده، اقزون بر هدف های گقته شده اش، این پرسش ها را بر می انگیزد که : آیا موسیقی به خودی خود سیاسی است؟ اگر بله، آیا همیشه سرشتی دمکراتیک دارد؟ آیا در درازای تاریخ از آن برای دستکاری یا مسخ کردن جمعیت استفاده نشده است؟ چگونه میتوان این جامعهٔ کوچک را که یک ارکستر تشکیل میدهد بررسی کرد؛ گروهی انسانی که در آن همبستگی خلاقانه جلوه میکند؟ آیا موسیقی پیوند تازه ای با جهان برقرار میکند، جایی که تجربهٔ جهانشمولی به شکل یک کنش و واکنش درونی احساس میشود؟ آیا موسیقی یک نیروی ایستادگی است؟
باید امیدوار بود که ار درون پرسش های پیش کشیده شده، که شاید غلاقمندان را به دنبال یافتن پاسخ هائی از ورای پژوهش های تازه بگشاند، به پاسخ های جالبی دست یابیم.
نویسنده: شهلا رستمی
