لزوم تحول در سیاست‌گذاری موسیقایی در رسانه ملی

موسیقی یکی از ابزارهای مهم انتقال پیام، فرهنگ و ارزش‌هاست. هر ملتی با موسیقی خود هویت و ریشه‌های فرهنگی‌اش را به نمایش می‌گذارد. در ایران، موسیقی سنتی و دستگاهی در کنار موسیقی نواحی، بخش بزرگی از حافظه فرهنگی را تشکیل می‌دهد. از سوی دیگر، موسیقی پاپ و گونه‌های نوین، نیاز نسل جوان به بیان احساسات روزمره را برطرف می‌سازد. صداوسیما به عنوان رسانه ملی باید بتواند با ایجاد توازن میان این جریان‌ها، هم میراث گذشتگان را زنده نگه دارد و هم به نیازهای نسل امروز پاسخ دهد.

یکی از مهم‌ترین وظایف صداوسیما گردآوری، حفظ و بازپخش آثار فاخر موسیقایی است. در طول دهه‌های گذشته، این سازمان توانسته حجم گسترده‌ای از اجراها، آلبوم‌ها و برنامه‌های موسیقیایی را ضبط و نگهداری کند. این مجموعه در واقع گنجینه‌ای ارزشمند از تاریخ موسیقی معاصر ایران است. با این حال، انتقاد اصلی آن است که این آرشیو کمتر در دسترس عموم قرار می‌گیرد و بهره‌برداری از آن محدود است. رسانه ملی باید نه تنها نقش نگهبان، بلکه نقش منتشرکننده و مروج این میراث را ایفا کند.

صداوسیما همواره با محدودیت‌ها و چارچوب‌های خاصی برای پخش موسیقی مواجه بوده است. این محدودیت‌ها گاه از نگاه‌های فقهی و ارزشی ناشی می‌شوند و گاه از سیاست‌های کلان فرهنگی. وظیفه اصلی این سازمان آن است که با شفافیت، برنامه‌ریزی منسجم و گفت‌وگو با کارشناسان و هنرمندان، سیاست‌های خود را تدوین کند. نگاه سلیقه‌ای یا ممیزی‌های غیرشفاف، سبب دلسردی هنرمندان و فاصله گرفتن مخاطبان از رسانه ملی می‌شود.

اخبار موسیقی بخش مهمی از رویدادهای فرهنگی کشور را تشکیل می‌دهد. جشنواره‌های موسیقی فجر، کنسرت‌های داخلی، موفقیت‌های بین‌المللی هنرمندان و انتشار آلبوم‌های جدید، همه و همه باید در رسانه ملی بازتاب یابند. با این حال، تجربه نشان داده است که صداوسیما در پوشش اخبار موسیقی گزینشی عمل می‌کند. بسیاری از رویدادها یا نادیده گرفته می‌شوند و یا با حداقل اطلاع‌رسانی همراه‌اند. این در حالی است که مردم از طریق شبکه‌های اجتماعی و رسانه‌های غیررسمی به سرعت در جریان این رویدادها قرار می‌گیرند. در نتیجه، بی‌اعتنایی رسانه ملی موجب کاهش اعتماد و اثرگذاری آن می‌شود.

یکی از چالش‌های صداوسیما این است که چگونه میان موسیقی سرگرم‌کننده و موسیقی جدی یا فاخر توازن ایجاد کند. از یک سو، موسیقی سرگرم‌کننده و عامه‌پسند می‌تواند بخش بزرگی از مخاطبان را جذب کند. از سوی دیگر، موسیقی سنتی، کلاسیک یا نواحی نیازمند حمایت برای حفظ و اشاعه است. رسالت رسانه ملی ایجاب می‌کند که تنها به دنبال جذب مخاطب نباشد، بلکه وظیفه آموزش و ارتقای سلیقه شنیداری جامعه را نیز بر دوش داشته باشد.

ایران سرزمینی با تنوع فرهنگی و قومی گسترده است. موسیقی نواحی، از خراسان تا لرستان، از گیلان تا بوشهر، بخش مهمی از هویت ایرانی را شکل می‌دهد. یکی از وظایف صداوسیما تقویت این گونه‌های موسیقایی و معرفی آن‌ها به نسل جوان است. پخش موسیقی اقوام نه تنها بعد فرهنگی دارد، بلکه به تقویت انسجام ملی و احساس تعلق نیز کمک می‌کند.

رسانه ملی صرفاً وظیفه پخش موسیقی ندارد، بلکه می‌تواند نقش آموزشی و تحلیلی ایفا کند. برنامه‌هایی برای معرفی سازها، تاریخ موسیقی ایران و جهان، نقد آلبوم‌ها و گفت‌وگو با موزیسین‌ها می‌تواند سطح دانش و آگاهی عمومی را ارتقا دهد. چنین برنامه‌هایی نه تنها به نفع مخاطبان است، بلکه برای جامعه موسیقی نیز فرصتی ارزشمند به شمار می‌آید.

با گسترش اینترنت و شبکه‌های اجتماعی، موسیقی بیش از هر زمان دیگری در دسترس عموم قرار گرفته است. پلتفرم‌های داخلی و خارجی امکان دانلود، استریم و تماشای کنسرت‌ها را فراهم کرده‌اند. در چنین فضایی، صداوسیما اگر بخواهد همچنان مرجعیت فرهنگی خود را حفظ کند، باید انعطاف‌پذیرتر و به‌روزتر عمل کند. بی‌توجهی به نیازهای مخاطب، به معنای واگذاری کامل میدان به رسانه‌های موازی است.

در کنار همه این وظایف، صداوسیما باید مسئولیت اخلاقی خود را نیز جدی بگیرد. موسیقی می‌تواند عامل نشاط اجتماعی، امید و همبستگی باشد. پخش آثار شاد و امیدبخش، به ویژه در شرایط اجتماعی خاص، می‌تواند به تقویت روحیه عمومی کمک کند. در عین حال، انتخاب موسیقی‌های غم‌انگیز یا فاقد کیفیت، پیامدهای منفی خواهد داشت.

موسیقی نه تنها یک هنر، بلکه یک سرمایه ملی است. صداوسیما به عنوان رسانه ملی موظف است این سرمایه را پاس بدارد، ترویج کند و به شکل صحیح در اختیار جامعه قرار دهد. نگاه محدودکننده یا برخورد سطحی با موسیقی، موجب بی‌اعتمادی و کاهش اثرگذاری این رسانه می‌شود. آنچه امروز بیش از هر زمان دیگری ضروری است، تدوین یک راهبرد جامع موسیقایی در رسانه ملی است؛ راهبردی که بر پایه گفت‌وگوی هنرمندان، کارشناسان و مدیران شکل گیرد و نیازهای جامعه را با ارزش‌های فرهنگی و دینی هماهنگ سازد. تنها در این صورت است که صداوسیما می‌تواند نقش واقعی خود را در قبال موسیقی ایفا کرده و به رسانه‌ای تاثیرگذار در ارتقای ذائقه فرهنگی جامعه بدل شود.

مهدی احمدی / مدیرمسئول