درگذشت« ژان-پل رپ نو» ، کارگردان «سیرانو دو برژراک» و معضل بزرگداشت او
- شناسه خبر: 98956
- تاریخ و زمان ارسال: 7 سپتامبر 2026 ساعت 11:45
هنرمندنیوز: «سیرانو دو برژراک» با بازی ژرار دوپاردیو در سال ۱۹۹۰، یکی از پیروزی های چشمگیر او بود که به اثری کلاسیک در سینمای فرانسه تبدیل شد. «سواره نظام روی بام» ، با بازی ژولیت بینوش و اولیویه مارتینز، نیز از سوی سینماتک فرانسه به عنوان یکی دیگر از آثار کلاسیک بزرگ ردهبندی شده است. این دو شاهکار سینمایی در ادامه فیلم «زوج سال دو» ( ۱۹۷۱ با بازی ژان-پل بلموندو و مارلن ژوبر) ساخته شدند؛ فیلمی که آن هم در یادها ماندگار شده است.
کارنامهای محدود اما ماندگار
« رپ نو » در سال ۱۹۶۶، نخستین فیلم خود، «زندگی شاهانه »، را با بازی کاترین دونو و فیلیپ نوآره کارگردانی کرد. داستان فیلم در سال ۱۹۴۴ در نرماندی و درست پیش از پیاده شدن نیروهای متفق میگذرد. این اثر، پس از بردن برنده جایزه لویی دولوک، با استقبال منتقدان و همه ی مردم روبرو شد. او در این فیلم دو الگوی بنیادی سینمای خود را به کار می بندد: کودکی و جنگ. ویژگی ” رپ نو ” را اینگونه می توان کوتاه کرد: روایت یک داستان عاشقانه دربرش های تاریخی بزرگ، با شخصیتهایی بسیار زنده، تحرک فراوان، طنز و گونه ای مالیخولیا و غم ملایم.
پنج سال پس از آن، او در سال ۱۹۷۱ ، روح فیلمهای ماجراجویانه را در «زوج سال دو»، با بازی ژان-پل بلموندو و مارلن ژوبر، دمید. انقلاب فرانسه، پیگرد و گریز، دوئل، داستان عاشقانه، کمدی… همان ایده های تکراری : شخصیتهایی که خود را در دل یک دوره تاریخی مییابند که رویدادهایش شتاب میگیرد، اما بعد انسانی و عاطفی خود را از دست بمی دهند.
در سال ۱۹۷۵، او فیلم «وحشی» را با بازی ایو مونتان و کاترین دونو کارگردانی کرد. این بار، فیلم های تاریخی را رهاکرد و به روایتی امروزی پرداخت؛ یک کمدی پرانرژی درباره زوجی که تمام تلاش خود را برای فرار از یکدیگر، بازیافتن همدیگر ، بگو مگو، دویدن و آغاز دوباره میکنند… جستجو، وسواس و کند و کاو بسیار برای ساختن هر فیلم، سبب شد او تنها هشت فیلم بسازد که در برجسته کی آن ها شکی نیست .
معضل رسانهها برای پخش دوباره ی آثار او
شبکههای تلویزیونی، در روند همیشگی خود، با درگذشت یک فیلمساز یا یک بازیگر، جدول برنامههای خود را تغییر میدهند. دشواری با “رپ نو ” و شاهکارش (که ستایش منتقدان و مردم را به همراه داشت)، یعنی «سیرانو دو برژراک» با بازی “ژرار دوپاردیو” که درگیر پروندههای تعرض جنسی شده، در این است که آن ها چه خواهند کرد؟ با توجه به اینکه این اثر با ۱۰ میلیون بیننده در سراسر جهان بین سالهای ۱۹۹۰ تا ۱۹۹۱، به دو دلیل شایستگی پخش را پیدا می کند این است که :
– دوپاردیو توسط فرانس تلویزیون سانسور نشده است،
– بازدهی اقتصادی که این گزینه، شبکه ها را از افرایش درآمد محروم می کند.
آنها ترجیح دادند به مناسبت درگذشت” ادوار بالادور”، نخستوزیر پیشین، فیلم «وحشی» را در جدول پخش قرار دهند. فیلم «سواره نظام روی بام»، که امتیاز پخش آن پیش تر توسط فرانس تلویزیون خریداری شده بود تا دربرنامه ی ادای احترام به ژولیت بینوش پخش شود، به نمایش درخواهد آمد.
از آنجا که موضوع دست درازی به زنان توسط پاره ای از هنرمندان بسیار مطرح است و نسبت به آن حساسیت بسیاری در جامعه به وجود آمده، شبکه فرانس ۵ که فیلم «وحشی» را پخش کرد، احتمالاً به این نکته توجه نکرده بود که این فیلم نیز کمی خار دار است زیرا داستانش پیرامون یک زن بلوند می گردد که مردی را با تحمیل همه جانبه ی خود زیر فشار می گذارد. البته شاید فشار های یک زن آن بار سنگین و تاریخی ی زیاده روی مردان را نداشته باشد.
با این حال، خبر ها حکایت از این دارند که «سیرانو» و سایر فیلمها در روزهای آینده توسط شبکهها پخش خواهند شد.
کودکی رنگ گرفته از جنگ
«ژان-پل رپ نو» ، زاده شده در اسر(شرق فرانسه)، در ۸ آوریل ۱۹۳۲، کار خود را در دهه ۱۹۵۰ به عنوان دستیار کارگردان آغاز کرد و سپس به فیلمنامهنویسی پرهوادار تبدیل شد. او که در دوران اشغال فرانسه توسط ارتش نازی بزرگ شده بود، می گفت که اشغال خانه والدینش توسط سربازان آلمانی تأثیری ژرف بر او گذاشته است.
گره خوردن این خاطرات کودکی با جنگ، درگیریهای نظامی را به یکی از عناصر اصلی فیلمشناسی آینده او تبدیل کرد: «زندگی شاهانه»، «سفر خوش» و همچنین «خانوادههای زیبا».
اوکه در نوجوانی، همراه با دوستانش در کانون فیلم، فیلمهای کوتاه ۱۶ میلیمتری میساخت حتا، در یکی از این فیلمها، از مادر خودش خواست تا نقش مادر شخصیت اصلی را بازی کند. از همان زمان، کمالگرایی او سبب شده بود بیشتر همبازیهایش فرار را بر قرار ترجیح دهند..
دوران فیلم نامه نویسی وسینماگری
با دیدن فیلم «همشهری کین»، ساخته ی ” اورسن ولز”، «ژان-پل رپ نو» بی درنگ فهمید که میخواهد کارگردان شود. بعدها، پس از دیدن فیلم «ستارهای زاده شد» ، ساخته “جورج کیوکر” ، بسیار دگرگون شد و تمام شب را در پاریس قدم زد. او سینما را نه به عنوان یک شغل، بلکه به عنوان خواستی توصیف میکرد که میتوانست او را از نظر جسمی کاملاً تحت تأثیر قرار دهد
در ۱۸ سالگی، پدرش به یک شرط برای او یک دوربین فیلمبرداری خرید: این که تحصیلات جدی خود را ادامه دهد . بنابراین ژان-پل جوان برای خواندن حقوق به پاریس رفت، اما فیلمهای کوتاهش را با خود برد و آنها به اطرافیانش نشان داد.
در سال ۱۹۵۸، او روی برداشتی از «سه تفنگدار» برای “ژاک بکر” فیلم نامه ای نوشت. اما فیلم با درگذشت این کارگردان نیمه کاره ماند. در سال ۱۹۵۹، او فیلمنامه ی «امضا: آرسن لوپن»، را برای فیلمی از “ایو روبر” به دست گرفت.
او همچنین به سان دستیار، بهویژه برای” لویی مال” در فیلمهای «زازی در مترو» (۱۹۶۰) و «زندگی خصوصی» (۱۹۶۱) کار کرد. فیلم «مردی از ریو» ( ۱۹۶۴)، با فیلمنامهای از او که توسط فیلیپ دو بروکا، با بازی ژان-پل بلموندو کارگردانی شد، به پیروزی بزرگی دست یافت و دلبستگی او را به حرکت، پیگرد و گریز، ماجراجویی، چرخشهای داستانی و سینمای پرزرقوبرق نشان داد. ژان-پل راپ نو که همواره در جستجوی حرکت و ریتم بود می گفت : « آنچه من در نگارش به دنبالش هستم، حرکت روحها و حرکت داستان است. برای اینکه روایت پیش برود، به حرکت نیاز است، که نباید آن را با شلوغکاری اشتباه گرفت .»
وابستگی به زادگاهش
«ژان-پل رپ نو» در سراسر زندگیاش، وابستگی بسیار خود را به زاگاهش، جایی که دوران کودکی و نوجوانی خود را در آن گذرانده بود و تعطیلات را نزد عموها و عمههایش سپری می کرد، از دست نداد.
حتا در سال ۲۰۱۵، در سن ۸۳ سالگی، برای فیلمبرداری «خانوادههای زیبا» به اوسر بازگشت… بخشی از این فیلم که شخصیترین اثر در تمام فیلمشناسی اوست، در مکانهای دوران کودکیاش فیلمبرداری شده به خاطرات و مسائلی می پردازد که تا حدی با زندگی خودش همخوانی داشته اند.
«ژان-پل رپ نو» افزون بر خانواده اش، دلبستگی ویژه ای به زنانی داشت که «مردان را به تحرک وامیدارند» .
او در سال ۲۰۲۵، زندگینامه خود با زیر نام «با شتاب سرسام آور» به چاپ رساند که نگاه ویژه او را به حرفه ی فیلمسازی نمایان می سازد. او میگفت: «هنگامی که فیلمی به پایان میرسد، من به فردی مصیبتزده در ساحل می مانم که منتظر سفر بعدی است!»
نقش «ژان-پل رپ نو» در سینمای فرانسه
«ژان-پل رپ نو» به نسلی از فیلمسازان فرانسوی تعلق داشت که فیلمنامه، ریتم، دیالوگها و تحرک برایشان در اولویت بود. او گر چه کارگردان و فیلمنامهنویس بود اما نزدیک به پنجاه سال تنها هشت فیلم بلند ساخت؛ نه به این دلیل که بین دو فیلمبرداری دست از کار میکشید، بلکه به این دلیل که کمالگرا بود و بازنویسیهای زیادی انجام میداد و سالها برای آماده کردن فیلم هایش زمان می گذاشت. به همین دلیل ممکن بود بین دو فیلم او شش تا دوازده سال فاصله بیفتد.
این کارگردان در دوران کاری خود با شمار شگفتانگیزی از ستارگان فرانسوی همکاری کرد: کاترین دونو، ایو مونتان، ایزابل آجانی، ژان-پل بلموندو، ژرار دوپاردیو، ژولیت بینوش، آن بروشه، ونسان پرز، نیکول گارسیا، ماتیو آمالریک….
ژان-پل راپ نو همچنین با نگارش فیلمنامه چند فیلم، که به آثار کلاسیک تبدیل شدند، مانند «مردی از ریو» یا «عالیجناب» اثر “فیلیپ دو بروکا”، درخشد. او ب عضو هیئت مدیره سینماتک فرانسه بود و تا سال ۲۰۲۰ نایبرئیسی آن را بر عهده داشت.
نویسنده: شهلا رستمی
