نظری بر آثار محمد زحمتکش؛ نمایش مجموعه “زنگار” در گالری کاما

هنرمندنیوز: «زنگار» محمد زحمتکش برای من از همین جنس است؛ مجموعه‌ای که مخاطب را وادار می‌کند به ماده‌ای آشنا، اما این بار از زاویه‌ای متفاوت نگاه کند.

زحمتکش هنرمندی است که در مسیر کاری خود همواره رابطه‌ای جدی با جغرافیا، ماده و تغییر داشته است. در مجموعه‌هایی مانند «آبکنار»، «سیاه‌رود» و «پیر-آهن» نیز می‌توان این پیوند را دنبال کرد. اما در «زنگار»، این رابطه به شکلی مستقیم‌تر و مادی‌تر خود را نشان می‌دهد.

آنچه در این آثار برای من اهمیت دارد، صرفاً استفاده از آهن‌های زنگ‌زده نیست. آهن در اینجا یک متریال تزئینی یا جایگزین بوم نیست؛ خودش بخشی از روایت اثر است. زخم‌ها، خوردگی‌ها، تغییر رنگ‌ها، شکستگی‌ها و ناهمواری‌های سطح، همه در ساختن تصویر حضور دارند.

به همین دلیل، هنگام تماشای این آثار، مرز میان «نقاشی» و «شیء» مدام جابه‌جا می‌شود. گاهی با یک تصویر مواجهیم و گاهی با تکه‌ای از یک ماده‌ی صنعتی و فرسوده؛ ماده‌ای که زمانی کاربرد داشته و حالا در فضای گالری، به موضوعی برای دیدن و تأمل تبدیل شده است.

از نگاه من، ارزش «زنگار» دقیقاً در همین تغییر موقعیت است. زحمتکش تلاش نمی‌کند آهن را پنهان کند یا آن را به چیزی شبیه بوم تبدیل کند؛ برعکس، اجازه می‌دهد ویژگی‌های خودِ ماده در شکل‌گیری اثر نقش داشته باشند. در نتیجه بخشی از تصویر حاصل تصمیم هنرمند است و بخشی دیگر حاصل رفتار خودِ ماده در برابر زمان و محیط.

شاید به همین دلیل است که «زنگار» را نمی‌توان فقط نمایشگاهی درباره‌ی فرسودگی دانست. این مجموعه درباره‌ی دوباره دیدن است؛ دیدن چیزهایی که معمولاً در زندگی روزمره، به دلیل کهنگی و فرسودگی، دیگر به چشم نمی‌آیند.

برای من به‌عنوان مدیر گالری، جذابیت این مجموعه در همین نقطه است: اینکه یک ماده‌ی ظاهراً مصرف‌شده، در فضای هنر دوباره امکان حضور پیدا می‌کند و مخاطب را وادار می‌کند درباره‌ی مرز میان ماده، تصویر، زمان و زیبایی دوباره فکر کند.

نویسنده: موناخوش اقبال